و بعضى نحويان گفتند : هؤلاء بدل انتم است و تأكيد او ، و تقديره ( 1 ) : ثمّ انتم القوم تقتلون انفسكم . و اعان عليه خلاف اعانه باشد . اعانه ، يارى داد او را ، و اعان عليه يارى داد دشمن ( 2 ) را بر او ، براى اين گفت شاعر : اعان علىّ الدّهر إذ حكّ بركة كفى الدّهر لو وكّلته بي كافيا و از اين جاست قول خداى : و ان تظاهرا ( 3 ) . . . ، اى تعاونا ، و قوله : سِحْرانِ ( 4 ) تَظاهَرا ( 5 ) . . . ، و ظهير ، عون باشد في قوله تعالى : وَالْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ ( 6 ) ، [ 109 - پ ] و شاعر گفت : تكثّر من الاخوان ما اسطعت ( 7 ) إنّهم عماد إذا استنجدتهم و ظهير و ما بكثير الف خلّ و صاحب و انّ عدوّا واحدا لكثير و اين معنى است قول رسول - عليه السّلام - المرء كثير بأخيه ، مرد به برادرش بسيار باشد ، يعنى به برادر عزيز و قوى باشد ، يعنى به معاونت و مظاهرت او . * ( بِالإِثْمِ ) * ، به معصيت . * ( وَالْعُدْوانِ ) * ، و ظلم و تعدّى . و گفته‌اند : « اثم » گناهى باشد كه از تو تعدّى نكند ، و « عدوان » گناهى كه از تو به ديگرى شود ، و « اثم » جامع باشد جمله را ، چه هر چه [ به آن ] ( 8 ) مستحقّ ذمّ باشد ( 9 ) آن را اثم خوانند ، و عدوان مجاوزة الحقّ باشد . * ( وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسارى ) * ( 10 ) ، [ اسرى ] ( 11 ) قراءت حمزه است على وزن فعلى ، كقتيل و قتلى ، و جريح و جرحى . « تفدوهم » هم قراءت حمزه است بى « الف » در هر دو جايگاه . و باقى قرّاء از نافع و عاصم و كسائى و يعقوب و ابن كثير و ابو عمرو و ابن عامر : * ( أُسارى تُفادُوهُمْ ) * خواندند ، و اسارى جمع جمع بود ، يقال : اسير و جمعه اسرى و جمعها اسارى ، و الاسر ، الشّدّ ، اسر به بستن باشد ، و اسير فعيل باشد به معنى مفعول .

--> ( 1 ) . مج : ندارد ، ديگر نسخه بدلها : تقدير آن باشد . ( 2 ) . مج : ندارد ، ديگر نسخه بدلها او . ( 3 ) . سورهء تحريم ( 66 ) آيهء 4 . ( 4 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها ، جز مج : ساحران ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد ، تصحيح شد . ( 5 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 48 . ( 6 ) . سورهء تحريم ( 66 ) آيهء 4 . ( 7 ) . اساس و همه نسخه بدلها : ما استطعت ، با توجّه به چاپ شعرانى ( 1 / 245 ) و معنى عبارت تصحيح شد . ( 8 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : باشند . ( 10 ) . اساس : اسرى ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجه به نسخهء دب افزوده شد .